Poznanie natury i misji kapłaństwa służebnego jest niezbędnym warunkiem, a jednocześnie bezpiecznym przewodnikiem i decydującym bodźcem do rozwoju duszpasterskiej działalności Kościoła, zmierzającej do budzenia i rozeznawania powołań kapłańskich oraz formacji kandydatów do posługi kapłańskiej.                     

św. Jan Paweł II

   Odwołując się do biblijnych opisów powołania proroków i apostołów (zob. Iz 6,1-13; Jr 1,4-9; Ez 2,1-3,15; Mt 4,18-22; 10,1-16; 9,9-13; Mk 1,16-20; 3,13-19; Łk 5,4-11; 6,12-16; J 1,35-51), można lepiej zrozumieć tajemnicę powołania do kapłaństwa służebnego w Kościele. Bóg w Chrystusie powołuje osobę w konkretnym miejscu i czasie. Powierza jej misję oraz udziela łask potrzebnych do jej realizacji. Doskonale zna historię życia powołanego, blaski i cienie jego osobowości, jego pragnienia i potrzeby. Powołanie jest darem Boga dla człowieka. Jednocześnie jest darem człowieka ofiarowanym Bogu. Powołany może z różnych powodów odrzucić tę szczególną łaskę (zob. Łk 9,57-62). Także Bóg jest wolny w swej decyzji, obdarzając łaską powołania tylko wybrane przez siebie osoby (zob. Mk 3,13). Powołanie do kapłaństwa służebnego jest spotkaniem się dwóch wolności, Boskiej i ludzkiej,  dlatego inne osoby nie mogą w jakikolwiek sposób ograniczać pragnień, wyborów i decyzji człowieka powołanego przez Boga.

   W przestrzeni ludzkiej wolności poszukującej woli Boga powołany niejednokrotnie może doświadczać wewnętrznych ciemności wypełnionych lękiem, niepewnością i osamotnieniem. Jedynym światłem na drodze jego poszukiwań jest osobiste doświadczenie Bożej Miłości, która podtrzymuje i wzmaga pragnienie kapłaństwa. Boże, powiedz mi, co mam czynić? To pytanie towarzyszy nieustannie człowiekowi odkrywającemu dar powołania do kapłaństwa, stając się jednocześnie jego modlitwą serca. Jaką może mieć pewność, że jego pragnienie nie jest tylko osobistą inspiracją lub sugestią pochodzącą od innych osób, krewnych, przyjaciół i duchownych? W jaki sposób może rozeznać autentyczność swojego powołania?

   Rozeznawanie powołania jest jedną ze sztuk duchowości chrześcijańskiej. Jej znawcami są osoby dojrzałe duchowo, które pokornie i z osobistym wewnętrznym zaangażowaniem, współpracują z Duchem Świętym. Wychowawcy seminaryjni, spowiednicy i kierownicy duchowi, wsłuchując się w Słowo Boże i w słowa powołanego, mogą, dzięki nadprzyrodzonej mądrości udzielonej przed Ducha Świętego, pomóc w odkrywaniu planu Boga i w weryfikacji autentyczności powołania oraz w jego realizacji. Pomoc osoby doświadczonej duchowo jest bardzo istotna, gdyż młody chrześcijanin odkrywający dar powołania nie zawsze jest zdolny do samodzielnego rozeznania woli Bożej, czasami z różnych powodów zagłusza w swym sercu delikatny głos Boga, bądź utożsamia go z własnymi pragnieniami i ambicjami.

   Ojciec Święty Paweł VI w przemówieniu z 5 maja 1965 roku zwrócił uwagę, że wołanie Boga wzywające do kapłaństwa, objawia się jako akt łaski Ducha Świętego, który delikatnie i zarazem stanowczo wzbudza w sercu powołanego wewnętrzną fascynację kapłaństwem, jednocześnie jako akt prawny Kościoła hierarchicznego, który weryfikuje i potwierdza osobiste doświadczenie powołanego. W tym kontekście rozeznanie i akceptacja powołania dokonują się równocześnie w wymiarze osobistym i wspólnotowym, między powołanym a Bogiem i między powołanym a Kościołem. Powołanie osobiste i wspólnotowe są jednym i tym samym powołaniem. Ewentualna sprzeczność jaka mogłaby zaistnieć między nimi świadczy o braku powołania do kapłaństwa służebnego w Kościele.

   Sobór Watykański II w Dekrecie o posłudze i życiu kapłanów „Presbyterorum ordinis” wyjaśnia naturę powołania osobistego „wewnętrznego”: „Tego zaś głosu wołającego Pana nie należy żadną miarą tak oczekiwać, jak gdyby miał on dojść do uszu przyszłego prezbitera w jakiś nadzwyczajny sposób. Należy go bowiem pojąć i osądzić raczej ze znaków, przez które wola Boża staje się wiadoma na co dzień roztropnym chrześcijanom” (PO 11). Nie można wykluczyć w niektórych sytuacjach nadzwyczajnej ingerencji Boga w życie człowieka, gdyż nigdy nie można ograniczać zakresu i form działania łaski Bożej. Historie powołanych, którzy odwołują się do nadzwyczajnych doświadczeń duchowych należy zweryfikować w oparciu o zasady rozeznawania darów charyzmatycznych.

   Autentyczność powołania do kapłaństwa służebnego w Kościele, pozbawionego nadzwyczajnych, charyzmatycznych lub mistycznych doświadczeń, można zweryfikować na podstawie następujących reguły rozeznawania powołania, które odwołują się do duchowości powołanego i jego predyspozycji psychologicznych oraz do zasad prawnych obowiązujących w Kościele:

 

- Zdolność odnalezienia siebie w każdym ze stanów życia: w małżeństwie, w kapłaństwie, w życiu zakonnym lub w bezżenności przeżywanej w świecie, ze szczególną preferencją życia kapłańskiego, tak głęboką i intensywną, że dominuje ona nad wyborem innej formy powołania. Pragnieniu kapłaństwa powinna towarzyszyć kształtująca się coraz pełniej znajomość jego natury i misji w Kościele w świecie (por. PDV 11).

 

- Osobiste doświadczenie pragnienie życia kapłańskiego, które pomimo upływu czasu, niesprzyjających okoliczności, trudności, problemów, sprzeciwu najbliższych,... nie traci swojej intensywności, (tzw. kryterium Gamaliela, zob. Dz 5,33-42).

 

- Właściwa intencja wyboru stanu kapłańskiego obejmująca wszystkie sfery życia powołanego. Wybór kapłaństwa powinien być decyzją osobistą, wolną i autonomiczną. Nie może być formą ucieczki przed jakimś stylem życia motywowanej np. lękiem przed zawarciem małżeństwa, przed samotnością, czy przed życiem zakonnym. Nie może być również dezercją przed trudami „życia w świecie”, przed problemami i konfliktami osobistymi i rodzinnymi ani też nie powinien być związany z możliwością zdobycia prestiżu społecznego czy korzyści materialnych. Nie może być uzasadniony szlachetnym pragnieniem zadośćuczynienie za grzechy własne i innych, czy też wyłączną realizacją własnych pragnień, potrzeb i planów. Nie należy też utożsamiać miłości do Pana Boga z łaską powołania, ponieważ do tej miłości wezwani są wszyscy chrześcijanie, aczkolwiek miłość do Boga i człowieka powinna wypełniać serce powołanego (por. Manuel Ruiz Jurado, Il discernimento spirituale. Teologia, storia, pratica, 265-267, Milano 1997)

 

- Zdolność do systematycznej i głębokiej modlitwy oraz do świadomego i pełnego uczestnictwa w życiu sakramentalnym. Szczera pobożność przeżywana w duchu chrześcijańskiej wiary, miłości i nadziei w relacji do Boga, Kościoła, świata i człowieka (por. PDV 47-49).

 

- Pragnienie doskonałości, naśladowania Jezusa Chrystusa i zjednoczenia z Bogiem, które powinno być osobistą odpowiedzią powołanego na powszechne wezwanie do świętości (por. PDV 19-20).

 

- Umiejętność poznania siebie samego, własnych pragnień i potrzeb, możliwości i ograniczeń, w kontekście historii swojego życia i odkrywanej łaski powołania (por. PDV 44).

 

- Pragnienie złożenia całkowitego daru z siebie związanego z rezygnacją z ojcostwa i małżeństwa i z przyjęciem łaski bezżeństwa dla Królestwa Bożego (por. PDV 44.50).

 

- Akceptacja własnej seksualności i integralne jej przeżywanie zgodne z naturą właściwą mężczyźnie, podporządkowanej całkowicie i harmonijnie sferze duchowej. Odkrycie wartości cnoty czystości i jej radykalne przeżywanie (por. PDV 44.50).

 

- Zdolność do współpracy we wspólnocie i komunii kapłańskiej, parafialnej i diecezjalnej pod przewodnictwem biskupa Kościoła partykularnego (por. PDV 17.59).

 

- Umiejętność do utrzymywania więzi z innymi w duchu przyjaźni, życzliwości i prawdy, do ponoszenia odpowiedzialności za wspólnotę, za jej solidarne i jednoczące przeżywanie więzi z Bogiem, Kościołem i światem (por. PDV 18.43.59).

 

- Zdolność do życia w wolności od wszelkiego rodzaju zniewoleń i uzależnień i w wolności do miłości, prawdy i świętości (por. PDV 44).

 

- Predyspozycja do zdobycia odpowiednich kwalifikacji moralnych, intelektualnych i duchowych niezbędnych do realizacji misji kapłańskiej (por. PDV 43.45.51-53).

 

   Jeżeli obraz życia kapłańskiego, przedstawiony za pośrednictwem powyższych reguł, jest przyjęty przez powołanego w wewnętrznej wolności, radości i pokoju serca, oznacza to, iż posiada on łaskę powołania do kapłaństwa służebnego w Kościele rzymskokatolickim. Natomiast pewne zastrzeżenia z jego strony i brak akceptacji powyższych zasad mogą negować autentyczność jego powołania i być przyczyną późniejszych problemów i kryzysów, trudnych do przezwyciężenia.

   W Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 roku odnajdujemy zasady prawne,  którym musi podporządkować się powołany do kapłaństwa służebnego. Normy pozwalają sprawdzić wiarygodność i autentyczność powołania kapłańskiego oraz określić jego eklezjalną wartość, w Kościele i dla Kościoła:

   Kan. 241 - § l. Do wyższego seminarium biskup diecezjalny powinien przyjmować jedynie tych, którzy, biorąc pod uwagę ich przymioty ludzkie i moralne, duchowe i intelektualne, ich zdrowie fizyczne i psychiczne, jak również szczerą wolę, wydają się być zdolni do oddania się na stałe świętym posługom.

            § 2. Zanim zostaną przyjęci, winni przedstawić dokumenty przyjęcia chrztu i bierzmowania oraz inne, które są wymagane przez program kształcenia kapłańskiego.

            § 3. Jeśli chodzi o wydalonych z innego seminarium lub instytutu zakonnego, wymaga się ponadto zaświadczenia właściwego przełożonego, zwłaszcza o przyczynie ich wydalenia lub odejścia.

   Kan. 1026 - Wyświęcić można tylko tego, kto cieszy się należytą wolnością. Nie wolno zmuszać do przyjęcia święceń w jakikolwiek sposób i dla jakiejkolwiek przyczyny, ani kanonicznie odpowiedniego odwodzić od ich przyjęcia.

   Kan. 1029 - Do święceń należy dopuszczać jedynie tych, którzy - według roztropnej oceny własnego biskupa albo kompetentnego przełożonego wyższego - po rozważeniu wszystkich okoliczności, mają nieskażoną wiarę, kierują się prawidłową intencją, posiadają wymaganą wiedzę, cieszą się dobrą opinią, mają nienaganne obyczaje, wypróbowane cnoty, jak również inne przymioty fizyczne i psychiczne, odpowiadające przyjmowanemu święceniu.

   Kan. 1037 - (...) kandydaci do prezbiteratu, nie powinni być dopuszczeni do diakonatu, zanim w przepisanym obrzędzie nie oświadczą publicznie wobec Boga i Kościoła, że podjęli obowiązek celibatu (...)

   Kan. 1040 - Zabrania się przyjęcia święceń tym, którzy są związani jakąkolwiek przeszkodą, czy to stałą, która nazywa się nieprawidłowością, czy też zwykłą. Można podlegać jedynie tym przeszkodom, które są wymienione w niżej podanych kanonach.

   Kan. 1041 - Do przyjęcia święceń nieprawidłowymi są:

1 kto podlega jakiejkolwiek formie amencji lub innej chorobie psychicznej, na skutek której - po zasięgnięciu opinii biegłych - jest uważany za niezdolnego do właściwego wykonywania posługi;

2 kto popełnił przestępstwo apostazji, herezji lub schizmy;

3 kto usiłował zawrzeć małżeństwo, nawet tylko cywilne, bądź sam związany węzłem małżeńskim albo święceniami lub wieczystym publicznym ślubem czystości, bądź też z kobietą związaną ważnym małżeństwem lub takim samym ślubem;

4 kto popełnił dobrowolne zabójstwo albo spowodował spędzenie płodu, gdy skutek nastąpił, oraz wszyscy pozytywnie współdziałający;

5 kto poważnie i z rozmysłem zranił siebie lub innego albo usiłował odebrać sobie życie;

6 kto wykonał akt święceń zarezerwowany mającym święcenia biskupie lub prezbiteratu, albo nie mając tych święceń, albo nie mogąc go wykonać na skutek zakazu wynikającego z jakiejś kary kanonicznej deklarowanej lub wymierzonej.

   Kan. 1042 - Zwykłą przeszkodą, nie pozwalającą przyjąć święceń, są związani:

1 mężczyzna żonaty, chyba że jest zgodnie z prawem przeznaczony do stałego diakonatu;

2 kto sprawuje urząd lub zarząd zakazany duchownym na mocy kan. 285 i 286, związany z obowiązkiem rozliczenia się, dopóki nie uwolnił się na skutek złożenia urzędu lub zarządu i związanych z nim rozliczeń;

3 neofita, dopóki według oceny ordynariusza nie został dostatecznie utwierdzony.

    Kan. 1045 - Nieznajomość nieprawidłowości oraz przeszkód nie uwalnia od nich.

   Kan. 1046 - Nieprawidłowości i przeszkody zwielokrotniają się z różnych ich przyczyn, nie zaś na skutek powtarzania tej samej przyczyny, chyba że chodzi o nieprawidłowość pochodzącą z dobrowolnego, zabójstwa lub skutecznego przerwania ciąży.

   Kan. 1047 - § 1. Jedynie Stolica Apostolska może dyspensować od wszystkich nieprawidłowości, jeśli fakt, na którym się opierają, został wprowadzony na forum sądowe.

            § 2. Jej również jest zarezerwowane dyspensowanie od następujących nieprawidłowości i przeszkód do przyjęcia święceń:

1 od nieprawidłowości, wypływających z publicznych przestępstw, o których w kan. 1041, nn. 2 i 3;

2 od nieprawidłowości z przestępstwa, czy to publicznego, czy tajnego, o którym w kan. 1041, n. 4;

3 od przeszkody, o której w kan. 1042, n. 1.

            § 3. Stolicy Apostolskiej jest również zarezerwowane dyspensowanie od nieprawidłowości do wykonywania przyjętego święcenia, o których w kan. 1041, n. 3, tylko w wypadkach publicznych, oraz w tymże kanonie, n. 4, także w wypadkach tajnych.

            § 4. Od nieprawidłowości i przeszkód nie zarezerwowanych Stolicy Świętej może dyspensować ordynariusz.

   Przedstawione reguły można streścić w trzech podstawowych elementach określających powołanie kapłańskie: pragnienie życia kapłańskiego zrodzone w wolności, zdolność do wypełnienia misji kapłańskiej i akceptacja osoby powołanej przez hierarchię Kościoła. Mogą one pomóc w rozeznaniu powołania kapłańskiego, zarówno tym, którzy szczerze szukają woli Bożej, jak i tym wszystkim, którzy w Kościele są odpowiedzialni za weryfikację powołania. Należy jednak pamiętać, że najbardziej doświadczonym przewodnikiem w rozeznawaniu powołania do kapłaństwa jest Duch Święty, który wzbudzając w sercach wierzących łaskę życia kapłańskiego, podtrzymuje ją, pozwala jej dojrzewać i kształtuje na obraz i podobieństwo życia Jezusa Chrystusa, Kapłana, Pasterza i Nauczyciela. Niech zatem przełożeni kościelni i kandydaci do kapłaństwa wzywając Ducha Świętego inspirują się zawsze światłem Jego mądrości.